مجتمع بهزیستی نارمک

ادراك بينايي

ادراك بينايي يكي از مراحل رشد و تكامل زبان است. بينايي پديده اي پيچيده است كه توجه متخصصان رشد بينايي

را به خود معطوف داشته است. به هر حال قلمروهاي زيادي وجود دارد كه ما درمانگران مي توانيم روي آنها كار كنيم

و در ارتباط و هماهنگ با يك بينايي سنج به منظور شناخت نيازهاي كودك اقدام نماييم.

قبل از هر اقدام در اين زمينه ضروري است كه تفاوت ديد و بينايي را بشناسيم. بينايي عبارت است از: توانايي ديدن.

بينايي پاسخ چشمها به نوري است كه به درون آن تابيده مي شود و بنابراين فرايندي است فيزيولوژيك. در حاليكه ديد

در نتيجه ي توانايي كودك در تفسير و فهم و معني بخشيدن اطلاعاتي است كه از طريق چشمها دريافت مي كند.

تعداد زيادي از كودكان در حاليكه از بينايي خوبي برخوردارند، داراي مشكلاتي در ديد هستند كه بر توانايي خواندن و ديگر جنبه هاي

تحصيلي آنها اثر بازدارندگي مي گذارند. ما درمانگران با كودكاني سر و كار داريم كه اندام چشمي آنها سالم است، لكن ياد نگرفته اند

كه چگونه از بينايي خود به طور مؤثري استفاده كنند.

درمانگران معمولاً با مفاهيم ادراك بينايي سروكار دارند. اين مفاهيم عبارتند از: رديابي بينايي، تعقيب چشمي، ادراك تصوير و زمينه، حافظه توالي بينايي و ...

هماهنگي هر دو چشم كودك براي دريافت مؤثر و كارآمد اطلاعات امري اساسي است. توانايي كودك در تعقيب چشمي هدف متحرك نظير گرفتن توپ و مشاهده پرواز پرنده مستقيماً با تكاليف درسي او در ارتباط است. به محض اينكه كودك خواندن را مي آموزد، بايد بتواند چشمهاي خود را به طريقي جهشي از راست به چپ حركت دهد. اگر كودكان در وقت خواندن كلمات ثابت، سر خود را حركت دهند موجب رشد يك خورده مهارت ناسوده مي گردد كه خود نوعي بدآموزي است. براي اينكه كودك بتواند در موقع نوشتن و خواندن از ديد نزديك و سپس بلافاصله براي ديدن معلم و تخته سياه از ديد دور استفاده كند، بايد تمركز چشمي در او تربيت شود. كودكي كه تمركز چشمي مناسبي نداشته باشد، اغلب موقعيت تحصيلي خود را از دست داده و دچار سردرگمي خواهد شد.

پرورش و تقويت ادراك تصوير و زمينه از اهميت بسزايي برخوردار است، زيرا كودك را قادر مي سازد تصوير اصلي را از زمينه بدرستي تشخيص دهد و در گرفتن توپ و تعيين موقعيت كلمه يا تصوير در صفحه او را ياري دهد. حافظه توالي بينايي نيز جنبه مهم ديگري از ادراك است. چرا كه موجب مي شود كودك آنچه را ديده است به همان ترتيب بازشناسي و يادآوري كند.

تكاليفي جهت افزايش ادراك بينايي

رديابي تيله

- تيله را از بالاي سطح شيبدار به پايين بفرستيد و از كودك بخواهيد صرفاً با چشمانش مسیر حرکت را دنبال کند.

- تيله را از بالاي سطح شيبدار به پايين بفرستيد و از كودك بخواهيد با یک چشمش مسیر حرکت را دنبال کند.

- کودک با انگشت و چشمانش مسیر حرکت تیله را دنبال کند.

- از کودک بخواهید به مسیر حرکت تیله نگاه کند و هر موقع که شما خواستید آن را با دست متوقف کند.

- از کودک بخواهید به مسیر حرکت تیله نگاه کند و جهتی را که حرکت می کند مشخص سازد(چپ یا راست).

استفاده از کارت:

تعدادي كارت از اشكال هندسي، پيكان، حروف، شماره ها و تصاويردومينو تهيه كنيد و آنها را به صورت انفرادي، دوتايي و سه تايي به يكديگر متصل كنيد.

مربي براي مدت زمان مشخصي كارت را به كودك نشان مي دهد سپس كودك بايد به ترتيب موارد زير را انجام دهد:

۱. تصوير را نام ببرد، ،ن را توصيف كند.

۲. آنچه را كه مي بيند در هوا ترسيم كند.

۳. الگوي مشابه اي را روي ورقه رسم كند.

۴. همان الگو را با گچ روي تخته سياه ترسيم نمايد.

استفاده از چراغ قوه قلمي:

- چراغ قوه اي را در دست بگيريد و در مسير افقي، عمودي، دايره اي و مورب حركت دهيد و از او بخواهيد ابتدا با هر دو چشم و سپس با يكي از چشمانش مسير حركت را دنبال كند.

- فعاليت فوق را انجام دهيد و از كودك بخواهيد همزمان با چشمان و انگشت اشاره اش مسير نور را دنبال كند.

- فعاليت فوق را در صورتي كه كودك دراز كشيده است انجام دهيد.

- دو عدد چراغ قوه انتخاب كنيد و از كودك بخواهيد كه از يكي به ديگري نگاه كند.

- اتاق را تا جاييكه ممكن است تاريك نماييد و نور چراغ قوه را حدود يك ثانيه به اشياي اتاق بتابانيد و از كودك بخواهيد كه قوايش را كاملاً روي اشياي زير تابش نور متمركز سازد.

- به هر دست كودك يك چراغ قوه بدهيد و از وي بخواهيد كه نور آنها را به پاهايش بتاباند و همزمان با تابيدن نور به پاي هر سمت با آن يك قدم به طرف جلو بردارد و اين روند را ادامه دهد تا جاييكه مسير مشخصي را طي كند.

اتاق را تا جاييكه ممكن است تاريك نماييد و از كودك بخواهيد نور چراغ قوه را به اشياء بتاباند و شئ خاصي را كه نام مي بريد، پيدا كند.

- تابلوي الفبا يا اشكال مختلف هندسي تهيه كنيد و از كودك بخواهيد كه در اتاق تاريك، نور به شكل يا حرف مورد نظر شما تابانده آنها را نام ببرد.

استفاده از دگمه

- تعدادی دگمه در دستجات مختلف تهيه كنيد. آنها را روي يك سطح صاف قرار دهيد و از كودك بخواهيد آنها را بر حسب رنگ، اندازه، بافت، شكل و تعداد سوراخ هاي هر دگمه و... طبقه بندي كند.

- با چيدن دگمه ها در كنار يكديگر از او بخواهيد اشكال مختلف هندسي، حروف، شماره ها و تصاوير ساده را بسازد.

- كودك در وضعيت نشسته به زانو و ايستاده قرار بگيرد و دگمه ها را از يك بطري دهانه گشاد به به داخل بطري دهانه تنگ بيندازد.

- همانند سكه به دگمه تلنگر بزند.

- همانند تيله، دگمه را با انگشتانش پرتاب كند.

نخ و مهره

- تعدادي مهره در اندازه، رنگ و شكلهاي مختف كه در قسمت مياني سوراخ دارند تهيه كنيد.ازكودك بخواهيد ،آنها را بر اساس يك معيار (مثلاً رنگ مهره ها ) ازنخ عبور دهد.

- با دو معيار طبقه بندي فعاليت را انجام دهيد( شكل و رنگ )

- تعدادي از مهره ها را نخ كنيد و به كودك نشان دهيد. سپس از او بخواهيد با استفاده از حافظه بينايي خود همان الگو را تكرار كند.

- چشمان كودك را ببنديد و تعدادي مهره را در مقابل كودك قرار دهيد و از وي بخواهيد با حس لامسه اش نخ را از آنها عبور دهد.

- چشمان كودك را ببنديد و الگويي را در مقابل او قرار دهيد و از او بخواهيد با حس لامسه اي الگو را لمس كرده، نسخه برداري كند.

ادراک شنیداری

ادراک شنیداری نیز یکی از مراحل رشد زبان است. ادراک شنیداری نه تنها موجب شنیدن بلکه موجب تفسیر و فهم پیام نيز می شود.

مفاهیمی که تحت نام مهارتهای شنیداری آورده می شوند عبارتند از: تمیز شنیداری یا رمز گشایی متوالی، اكمال شنيداري، تداعي شنيداري و حافظه توالي شنيداري.

تميز شنيداري يا رمزگشايي به توانايي شناخت و تشخيص درست و دقيق صداهاي مختلف با توجه به زير و بمي، حجم و طرح آنها اطلاق مي شود. تمييز شنيداري همچنين موجب مي شود كه ما صداي گفتار يا همهمه را از ساير صداها تشخيص دهيم. براي كمك به توسعه و رشد اين مهارت در كودكان بايد فعاليت هايي طراحي كرد كه آنها را تشويق كند تا شباهت ها و تفاوت هاي صداها گفتاري را با هم مقايسه كنند.

اكمال شنيداري عبارت است از: تمايل به كامل كردن يك صدا يا يك كلمه به محض اينكه جزئي ازآن شنيده شود و اين ناشي از تمايل و نياز انسان به تكميل هر رفتار يا عمل ذهني است. براي توسعه و تربيت مهارت اكمال شنيداري در كودكان، فعاليت هاي متنوعي را مي توان طراحي و آنها را تشويق كرد تا با شنيدن بخشي از صداها و كلمات آشنا، آن را تكميل كنند.

كودكان مي آموزند چگونه كلمات متضاد و هم معني را تداعي كنند تا در به كارگيري زبان براي برقراري ارتباط ماهرتر و انعطاف پذيرتر شوند.

حافظه توالي شنيداري عبارت است از: توانايي يادآوري و تكرار صحيح و متوالي نشانه هاي شنيداري. اين مهارت داراي اهميت ويژه اي است زيرا مستقيماً با بسياري از تكاليف درسي و آموزشگاهي نظير پيروي از دستورالعملها، يادآوري توالي يك داستان كه توسط معلم خوانده يا گفته مي شود و يادآوري توالي يك طرح موزون در ارتباط است.

تکالیفی جهت افزایش ادراک شنیداری:

قوطی های تمییز شنیداری

ده یا بیست قوطی خالی کوچک تهیه کنید و درون آنها را به صورت مجموعه دوتایی از مواد مختلف یکسان مانند سکه، نخود، لوبيا، قند و ... پر كنيد. حال براي هر مجموعه علائم رمزي يكساني در قسمت ته قوطي بگذاريد.

- يك سري از مجموعه ها را در اختيار كودك قرار دهيد و از او بخواهيد به نوبت آنها را تكان دهد و صداي آن را شنيده، سعي نمايد مجموعه همتاي آن را پيدا نمايد.

- يكي از قوطي ها را تكان دهيد و از كودك بخواهيد با تكان دادن ساير قوطيها همتاي آن را بيابد.

- تعداد اشياي داخل قوطي را كم و زياد كنيد و از كودك بخواهيد ساير قوطي ها را تكان دهد و همتاي آن را بيابد.

- از كودك بخواهيد حدس بزند درون قوطي چه شيئي وجود دارد. اگر اين كار براي او سخت است ابتدا محتويات تمام قوطي ها را به وي نشان بدهيد سپس از او بخواهيد وقتي قوطي ها را تكان مي دهد، محتويات آن را حدس بزند.

- تعدادي قوطي را به نوبت تكان دهيد و از كودك بخواهيد آنها را با همان نظم و ترتيبي كه شنيده است، تكان دهد.

هجي كردن:

ابتدا يك سري لغاتي كه در محدوده درك و فهم كودك است، از ساده به پيچيده انتخاب كنيد.

- يك لغت را تلفظ كنيد و از کودک بخواهید آن را تکرار کند سپس لغت مشابه آن را به طور ناقص یا غلط تلفظ کنید و از وی بخواهید آن را کامل یا تصحیح کند.

- یک سری لغت به کودک بگویید و از وی بخواهید آنها را با همان نظم و ترتیبی که شنیده است، تكرار كند.

- يك سري لغت بنويسيد و به كودك نشان دهيد. سپس آن را پاك كنيد. حال از وي بخواهيد لغاتي را كه ديده است، منظم و پشت سر هم توليد كند.

- لغتي را به كودك بگوييد. سپس از وي بخواهيد آن را در يك جمله به كار ببريد.

- حروف يك لغت را به طور نامرتب بگوييد يا بنويسيد و از كودك بخواهيد لغت را پيدا كند. يك لغت به كودك بدهيد و از او بخواهيد درباره وزن، مترادف، متضاد، حروفي كه با آنها شروع و تمام مي شود، بيانديشد